- राजकुमार लामा
नेपाली कांग्रेस आजको दिनमा एउटा पुरानो विरासत बोकेको विशाल संगठन मात्रै होइन गम्भीर रोगले ग्रस्त भई आईसीयूमा पुगेको राजनीतिक संरचना सरह बनिसकेको छ । लोकतन्त्र स्थापनादेखि संविधान निर्माणसम्मको यात्रामा निर्णायक भूमिका खेलेको यो दल अहिले आन्तरिक अराजकता, नेतृत्वहीनता, गुटगत प्रतिस्पर्धा, वैचारिक अस्पष्टता र संगठनात्मक जर्जर अवस्थाको कारण जनविश्वास तीव्र गतिमा गुमाउँदैछ । यस्तो परिस्थितिमा सामान्य औषधोपचारले कांग्रेस निको हुँदैन । यसको उपचार कन्झर्भेटिभ होइन,जटिल शल्यक्रिया हो,र त्यो पनि उर्जावान, क्षमतावान र दूरदर्शी राजनीतिक सर्जनबाट मात्र सम्भव छ।
विशेष महाधिवेशन अहिले कांग्रेसका लागि विकल्प होइन, बाध्यता बनिसकेको छ। लामो समयदेखि अवरुद्ध भई बसेको संगठनात्मक रक्तसंचार पुनःचालु गर्न, बिथोलिएको आन्तरिक अनुशासनलाई पुनर्जीवन दिन र नेतृत्व संरचनामा आवश्यक टिश्यु रिप्लेसमेन्ट गर्न बिशेष महाधिवेशन नै एकमात्र प्रभावकारी उपकरण हो। किनकि आजको संकट व्यक्ति व्यक्तिको स्वार्थगत द्वन्द्व मात्र होइन । यो संरचनागत रोग हो, जसले पार्टीलाई क्रमशः कोमाको दिशातर्फ धकेलिरहेको छ ।
नेपाली कांग्रेसमा नयाँ पुस्ताको सक्रियता सतहमा देखिए पनि पुरानो सोचको बर्चस्व अझै बलियो छ। पद र लाभमा आधारित संस्कृतिले पार्टीलाई सिद्धान्तहीन बनाउँदैछ । यथास्थिति र परिवर्तनकारी युवा नेतृत्वको बहस सजिलो देखिए पनि, वास्तविकतामा यो केवल पुस्तान्तरण होइन, संस्कृतिगत रूपान्तरण आवश्यक छ ।
विशेष महाधिवेशनले यही बिन्दु काटछाँट गर्नुपर्छ । रोगग्रस्त सेलको पहिचान गरी हटाउँदै स्वस्थ नेतृत्व संरचना स्थापना गर्नु जरूरी छ । पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाहरू निष्क्रिय छन । विधि र पारदर्शिताको सट्टा गोप्य सिफारिस, भागबण्डा र आन्तरिक तानातान चलेको छ। यही कारण कांग्रेसप्रति मुलुकभर निराशा बढेको छ। तर यो निराशा अवसरमा बदल्न सकिन्छ, यदि बिशेष महाधिवेशनले पार्टीलाई ‘रिफ्रेश मोड’मा लैजान सके। अनुहार मात्र होइन, पद्धति फेरबदल हो,प्रभावशाली, निडर, तथ्यमा आधारित र भविष्यमुखी नेतृत्वलाई संस्थागत बनाउने यही बिशेष महाधिवेशनको अवसर हो।
जटिल शल्यक्रियाका तीन प्रमुख चरणहरू आज कांग्रेसमा अत्यावश्यकीय देखिन्छन्। पहिलो, विचारको स्पष्टता,कांग्रेस कतातिर जाँदैछ? उदार,लोकतान्त्रिक? समाजवादी? अस्पष्टता अहिलेको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक रोग बनेको छ। दोस्रो, संगठनको पुनःनिर्माण,वडा, प्रदेश, क्षेत्रीय संरचनाबाट केन्द्रसम्म विश्वसनीय, सक्रिय र परिणाममुखी नेतृत्व चयन। तेस्रो, पार्टीभित्रको उत्तरदायित्व व्यवस्था,कसले के काम ग¥यो, किन ग¥यो, नतिजा के आयो? भन्ने मूल्यांकन प्रणाली लागू गर्नु।
यदि यी तीन पक्षमा निर्णायक निर्णय भएन भने कांग्रेस केवल बाहिरी रूपमा ‘अस्पतालबाट डिस्चार्ज त होला, तर वास्तविक उपचार भने पूरा हुँदैन। विशेष महाधिवेशनले त्यसैले गहन र दीर्घकालीन समाधानमा केन्द्रित हुनुपर्छ। उर्जाहीन नेतृत्वले अब संकट टार्न सक्दैन। पार्टीलाई उग्र शब्द होइन, दृष्टि, साहस र नवीन कार्यशैली चाहिएको छ।
आईसीयूमा रहेको कांग्रेसलाई जटिल शल्यक्रिया मार्फत नयाँ जीवन दिन सक्नेहरुले नै पार्टीको भविष्य निर्माण गर्नेछन्। कांग्रेस पुनर्जीवित हुन्छ कि कोमामा जान्Þछ बिशेष महाधिवेशनले गर्ने निर्णयमा निर्भर छ। यदि सही सर्जन, सही प्रक्रिया र सही मनोवृत्ति रह्यो भने काँग्रेस फेरि पनि नेपाली राजनीतिमा राष्ट्रिय आशाका रूपमा फर्किन सक्छ। नभए, इतिहासका पानामा एउटा ठूलो दलको पतन अध्याय मात्रै थपिनेछ।
