काठमाडौँ । भक्तपुरकी ५२ वर्षीया जयन्ती थापाले १२ वर्षसम्म कलेजोको जटिल रोगसँग संघर्ष गरेपछि अन्ततः आफ्नै २१ वर्षीया छोरीको कलेजो दानमार्फत नयाँ जीवन पाएकी छन्। नेपाल मेडिसिटी अस्पतालमा सम्पन्न सफल कलेजो प्रत्यारोपणपछि उनी अहिले स्वस्थ भएर घर फर्किएकी छन्।
जयन्ती अस्पताल पुग्दा उनको अवस्था अत्यन्तै गम्भीर थियो। कलेजोले लगभग काम गर्न छोडिसकेको थियो भने पेटमा अत्यधिक पानी जमेकाले सास फेर्नसमेत कठिन भएको थियो। प्रत्येक दुई–तीन दिनमा पेटबाट पानी निकाल्नुपर्ने अवस्था थियो। थप जटिलता के थियो भने पेटमा जमेको पानीमा संक्रमणसमेत भइसकेको थियो, जसले उनको ज्यानै जोखिममा पारेको थियो।
जयन्तीका अनुसार करिब १२ वर्षअघि उनलाई सामान्य जन्डिस भएको थियो। उपचारपछि निको भए पनि केही वर्षपछि कलेजोमा दीर्घकालीन समस्या देखिन थाल्यो। समयसँगै कलेजोको कार्यक्षमता कमजोर हुँदै गयो र पछि मुख तथा दिसाबाट रगत बग्न थाल्यो। परीक्षणका क्रममा कलेजोको रोगका कारण खानानलीका नसाहरू सुन्निएर फुटेको पत्ता लागेको थियो। त्यसपछि एन्डोस्कोपीमार्फत विशेष रबर ब्यान्ड प्रयोग गरेर रक्तस्राव रोक्ने उपचार गरिएको थियो।
परिवारले विभिन्न अस्पतालमा उपचार गराए पनि अपेक्षित सुधार नआएपछि चिकित्सकहरूले विदेशमा उपचार गराउन सुझाव दिएका थिए। तर भाषा, अपरिचित वातावरण र आर्थिक भारका कारण परिवार विदेश जान इच्छुक भएन।
जयन्तीले भनिन्, “मेरो छोरीले इन्टरनेटमा खोज्दा नेपाल मेडिसिटीमा कलेजो प्रत्यारोपण हुने जानकारी पाइन्। त्यसपछि नेपालमै उपचार सम्भव रहेछ भन्ने विश्वासका साथ यहाँ आएका हौं।”
नेपाल मेडिसिटीका हेपाटो–प्यान्क्रियाटो–बिलियरी तथा लिभर ट्रान्सप्लान्ट विभाग प्रमुख प्रा. डा. उमिद कुमार श्रेष्ठका अनुसार जयन्ती अस्पताल आउँदा अवस्था निकै जटिल भइसकेको थियो।
“पेटमा जमेको पानीमा संक्रमण भइसकेको थियो। यस्तो अवस्थामा प्रत्यारोपणभन्दा पहिले संक्रमण नियन्त्रण गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। संक्रमण सफलतापूर्वक नियन्त्रण गरेपछि मात्रै तुरुन्तै कलेजो प्रत्यारोपणको प्रक्रिया अघि बढायौं,” उनले बताए।
प्रत्यारोपणका लागि जयन्तीका श्रीमान् दाता बन्न इच्छुक भए पनि यसै वर्ष ५५ वर्ष उमेर पुगेकाले चिकित्सकीय मापदण्डअनुसार उनी योग्य ठहरिएनन्। त्यसपछि २१ वर्षीया छोरी ज्यासमिन थापा मगरले आमालाई आफ्नो कलेजो दान गर्ने निर्णय गरिन्।
आमाछोरी दुवैको असार २ गते सफल शल्यक्रिया गरिएको थियो। शल्यक्रियापछि ज्यासमिन सात दिनमै र जयन्ती १७ दिनमै स्वास्थ्य लाभ गरेर घर फर्किएका छन्।
स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय सुधार आएपछि जयन्तीले भनिन्, “नेपालमै यस्तो उत्कृष्ट सेवा हुँदाहुँदै दुःख गरेर विदेश किन जानु? यहाँ पनि सहज रूपमा उच्चस्तरीय उपचार हुने रहेछ। अहिले म नयाँ जीवन पाएजस्तै महसुस गरिरहेकी छु।”
यो जटिल कलेजो प्रत्यारोपण प्रा. डा. उमिद कुमार श्रेष्ठको समग्र नेतृत्व तथा प्रमुख लिभर ट्रान्सप्लान्ट सर्जन डा. प्रदेज सापकोटाको शल्यक्रियात्मक नेतृत्वमा सम्पन्न भएको हो। शल्यक्रियामा डा. सञ्जय कुमार यादव, डा. रामबाबु शाह र डा. अनिशा तिवारीको सहभागिता रहेको थियो।
एनेस्थेसिया तथा शल्यक्रियापछिको सघन उपचार विभागीय प्रमुख डा. अपूर्व शर्मा, डा. निराजन महासेठ र डा. साक्षी बिम्सराले सम्हालेका थिए। प्रत्यारोपणपूर्वको मूल्याङ्कनमा ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजिस्ट, रेडियोलोजिस्ट, ल्याब विशेषज्ञसहित नर्सिङ, अपरेशन थिएटर, ब्लड बैंक, फार्मेसी र अन्य प्राविधिक टोलीको समन्वित प्रयासले शल्यक्रिया सफल भएको अस्पतालले जनाएको छ।
प्रा. डा. श्रेष्ठका अनुसार जन्डिस निको हुँदैमा कलेजोसम्बन्धी समस्या पूर्ण रूपमा समाप्त भएको मान्न मिल्दैन। दीर्घकालीन कलेजो रोग बढ्दै जाँदा पेटमा पानी जम्ने, मुख वा दिसाबाट रगत बग्ने, शरीर सुन्निने, अत्यधिक थकान हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। यस्ता संकेत देखिएमा समयमै विशेषज्ञ चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्ने उनले सुझाव दिए।
उनका अनुसार कलेजो पूर्ण रूपमा बिग्रिएको अवस्थामा लिभर ट्रान्सप्लान्ट नै जीवन बचाउने सबैभन्दा प्रभावकारी उपचार हो। नेपाल मेडिसिटीमा अत्याधुनिक प्रविधि, अनुभवी विशेषज्ञ र बहुविषयगत टोलीको समन्वयमा नेपालमै विश्वस्तरीय कलेजो प्रत्यारोपण सेवा उपलब्ध भइरहेको अस्पतालले जनाएको छ।
