काठमाडौं, नेपाल । नेपाल डेरी एसोसिएसनले “खिरको परिकार: किसानको सम्मान, डेरी उद्योगको स्वाभिमान, नेपाली संस्कृतिको पहिचान” भन्ने मूल नाराका साथ यस वर्षको राष्ट्रिय खिर दिवस भव्य रूपमा मनाउने भएको छ।
राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डको २०७७ साल फागुन १५ गतेको निर्णयअनुसार हरेक वर्ष साउन १५ गतेलाई राष्ट्रिय खिर दिवसका रूपमा मनाइँदै आइएको छ। सोही अवसरमा एसोसिएसनले साउन १३ गते काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरस्थित मौलिक भान्छाघरको सहकार्यमा खिर प्रवर्द्धन कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।
कार्यक्रममा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घका केन्द्रीय पदाधिकारीहरू, उद्योगी, कलाकार तथा पत्रकारहरूको सहभागिता रहनेछ। साथै एसोसिएसनका सातै प्रदेश तथा जिल्ला समितिहरूले पनि आ-आफ्नो क्षेत्रमा विविध चेतनामूलक कार्यक्रमहरू आयोजना गर्ने जानकारी दिइएको छ।
यस वर्षको साउन १५ गते देशभर करिब १ करोड लिटर दूध खपत भई १ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको आर्थिक कारोबार हुने अनुमान गरिएको छ। यसले दुग्ध किसान, स्थानीय डेरी उद्योग, र समग्र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष तथा सकारात्मक योगदान पुर्याउने विश्वास लिइएको छ।
असार महिनाभर किसानहरूले धान रोपाइँमा गरेको कठिन श्रमपछि साउन १५ मा परिवार, आफन्त र समुदायसँग खुसी साटासाट गर्दै खिर खाने परम्परा नेपाली समाजमा रहँदै आएको छ।
- धार्मिक महत्त्व: हिन्दू धार्मिक ग्रन्थहरूमा खिरलाई शुद्ध, पवित्र र सात्त्विक भोजनका रूपमा मानिन्छ। पुराणहरूमा राजा दशरथले पुत्रेष्टि यज्ञपछि प्राप्त पायस (खिर) आफ्ना रानीहरूलाई खुवाएपछि भगवान् राम, भरत, लक्ष्मण र शत्रुघ्नको जन्म भएको धार्मिक प्रसङ्ग छ।
- पोषण र स्वास्थ्य: दूध, चामल, चिनी/गुड, घिउ र सुक्खा फलफूलबाट तयार हुने खिरले शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा, प्रोटिन, क्याल्सियम, भिटामिन तथा खनिज तत्त्व प्रदान गर्छ। यसले हड्डी, दाँत र मांसपेशी बलियो बनाउनुका साथै बालबालिका, गर्भवती र ज्येष्ठ नागरिकको पोषणमा सहयोग पुर्याउँछ।
यस वर्षको खिर प्रवर्द्धन कार्यक्रममा निम्न संघ–संस्थाहरूले सहकार्य गरेका छन्:
- नेपाल कृषि तथा पशुपंक्षी व्यवसायी संघ
- नेपाल डेरी एसोसिएसन, वागमती प्रदेश
- रोटरी क्लब कपन
- अप्टिमिष्ट क्लब अफ डेरी इन्टरप्रेनियर्स
- दुग्ध विकास संस्थान (डिडिसी)
- मौलिक भान्छा घर
- कृषि विकास बैंक लिमिटेड
“हाम्रो मौलिक खाना, चाडपर्व र संस्कृतिको संरक्षण गर्नु सम्पूर्ण नेपालीको साझा दायित्व हो। साउन १५ मा स्वदेशी दुग्धजन्य पदार्थको उपभोग बढाएर किसान र डेरी उद्योगलाई सुदृढ बनाउन सहयोग गरौँ।”
— प्रल्हाद दाहाल, अध्यक्ष (नेपाल डेरी एसोसिएसन)
