काठमाडौं । आज गंगा दशहरा पर्व मनाइदै छ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले मनाउने एक महत्वपूर्ण पर्व हो।
हरेक वर्ष ज्येष्ठ महिनाको शुक्ल पक्षको दशमी तिथिका यो पर्व मनाउने गरिन्छ । यस पर्वको महत्व विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरूमा वर्णन गरिएको छ र यसका धेरै पक्षहरू छन ।
गंगा दशहराको मुख्य महत्व गंगा नदी पृथ्वीमा अवतरण भएको दिनको रूपमा मनाउने गरिन्छ । पौराणिक कथाअनुसार, राजा भगीरथले आफ्ना पुर्खाहरूको उद्धारका लागि कठोर तपस्या गरी माता गंगालाई स्वर्गबाट पृथ्वीमा ल्याएका थिए। यही दिन ज्येष्ठ शुक्ल दशमी, हस्त नक्षत्रमा गंगा भगवान शिवको जटाबाट पृथ्वीमा अवतरण भएको विश्वास गरिन्छ।
पापमोचन र पुण्य प्राप्ति
यस दिन गंगा नदीमा स्नान गर्नाले शारीरिक र मानसिक शुद्धता प्राप्त हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ। ूगंगायां परमं पवित्रं, पापमुक्ति प्रदायिनीू अर्थात् गंगाको जल पवित्र छ र यसले पापहरूबाट मुक्ति दिन्छ भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ।
गंगा दशहराका दिन गंगा स्नान गर्नाले दश प्रकारका पापहरू शारीरिक, मानसिक र वाचिक नाश हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। यी पापहरूमा अरूको वस्तु नदिई लिनु, हिंसा गर्नु, परस्त्रीगमन गर्नु, कठोर वचन बोल्नु, झुटो बोल्नु, अरूको निन्दा गर्नु, बेमतलबको प्रलाप गर्नु, अरूको सम्पत्ति हडप्ने इच्छा राख्नु, अरूलाई हानि पुर्याउने इच्छा राख्नु र विनाकारण दुराग्रह राख्नु जस्ता पर्छन्।
पितृहरूको उद्धार
गंगा दशहराका दिन गंगा स्नान गरेर पितृहरूलाई तर्पण दिँदा उनीहरूले मुक्ति पाउँछन् र स्वर्गमा वास गर्छन् भन्ने जनविश्वास छ।
दान र उपवासको महत्व
यस दिन दान र उपवासको विशेष महत्व मानिन्छ। दान गर्दा पुण्य प्राप्त हुने र दश प्रकारका पाप नाश हुने विश्वास गरिन्छ। स्कन्द पुराणका अनुसार, ज्येष्ठ शुक्ल दशमीलाई संवत्सरमुखी मानिएको हुँदा यस दिन स्नान र दानको विशेष महत्व छ।
धार्मिक स्थलहरूमा मेला
गंगा दशहराको अवसरमा नेपाल र भारतका विभिन्न धार्मिक स्थलहरूमा मेला लाग्ने गर्छ। नेपालमा गोसाइँकुण्ड, देवघाट, त्रिवेणी संगम, बराहक्षेत्र, कन्काइ माई, रिडी लगायतका पवित्र नदी र तालहरूमा भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्छ।
पौराणिक कथा
कतिपय मान्यता अनुसार, भगवान रामचन्द्रले रावणको वध गरी सीतालाई फर्काउन र लंका विजय गर्नका लागि गरेको प्रतिज्ञा पूरा गर्न १० दिन लागेको थियो र त्यसैबेलादेखि दशहरा पर्व मनाउन थालिएको हो। यसमा रामेश्वरम शिवको स्थापना गरी सेतु निर्माण गरिएको कुराको पनि उल्लेख रहेको पाइन्छ ।
