काठमाडौं, भदौ २९ । हिन्दू नेपाली महिलाको प्रमुख पर्व हरितालिका तीज आज देशभर धार्मिक श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ। भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन मनाइने तीजमा महिलाहरू भगवान् शिव र माता पार्वतीको पूजा–आराधना गरी व्रत बस्ने तथा सुख, शान्ति, समृद्धि र पारिवारिक कल्याणको कामना गर्ने परम्परा छ।
तीजका अवसरमा बिहानैदेखि काठमाडौंको पशुपतिनाथलगायत विभिन्न शिवालयमा ब्रतालु महिलाको भीड लागेको छ। पशुपतिनाथ मन्दिरमा तीजका लागि बिहान ३ बजेदेखि चारवटै मूल ढोका खोलिएको छ। देशका विभिन्न भागबाट आएका श्रद्धालु महिलाहरूले शिवलिङ्गमा जल तथा पूजाका सामग्री अर्पण गर्दै पूजा–आराधना गरिरहेका छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेको स्मरणमा हरितालिका तीज मनाउने गरिन्छ। विवाहित महिलाले श्रीमान्को दीर्घायु, सुख–समृद्धि र पारिवारिक सुख–शान्तिको कामना गर्दै व्रत बस्ने तथा अविवाहित महिलाले योग्य जीवनसाथीको कामना गर्ने परम्परा छ।
तीज धार्मिक पर्वसँगै नेपाली समाजमा महिलाको सामाजिक तथा सांस्कृतिक अभिव्यक्तिको महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा समेत स्थापित छ। माइती र घरबीचको सम्बन्धलाई नजिक बनाउने, दिदीबहिनी तथा चेलीबेटीबीच भेटघाट गर्ने, सुख–दुःख साटासाट गर्ने र सामूहिक रूपमा गीत तथा नृत्य प्रस्तुत गर्ने परम्पराले तीजलाई विशेष बनाएको छ।
तीजको अघिल्लो दिन महिलाहरूले दर खाने चलन छ। दरमा परम्परागत परिकारसँगै विभिन्न मिठामिठा खानेकुरा खाने गरिन्छ। विगतमा माइतीले चेलीबेटीलाई बोलाएर दर खुवाउने परम्परा रहे पनि पछिल्लो समय यसको स्वरूप परिवर्तन हुँदै सामूहिक तथा सार्वजनिक रूपमा दर खाने कार्यक्रमसमेत आयोजना हुन थालेका छन्। यस वर्ष पनि देशका विभिन्न स्थानमा तीज विशेष कार्यक्रम आयोजना भएका छन्।
तीजले नेपाली मौलिक संस्कृति, परम्परा र पारिवारिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। पछिल्लो समय तीज मनाउने क्रममा देखिने तडकभडक, महँगा गहना तथा पोसाकको प्रदर्शन र अनावश्यक खर्चबारे बहससमेत हुँदै आएको छ। त्यसैले तीजको मौलिकता, सांस्कृतिक पक्ष र सामाजिक सद्भावलाई कायम राख्दै पर्व मनाउनुपर्नेमा जोड दिइँदै आएको छ।
यसैगरी, स्वास्थ्यका दृष्टिले लामो समयसम्म निराहार वा निर्जल व्रत बस्दा विशेष सावधानी अपनाउन चिकित्सकहरूले सुझाव दिने गरेका छन्। आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था, उमेर तथा शारीरिक क्षमताअनुसार व्रत तथा धार्मिक गतिविधिमा सहभागी हुनु उपयुक्त हुन्छ।
तीजले महिलाको धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानसँगै आफ्ना भावना, अनुभव र सामाजिक विषयलाई गीत तथा सिर्जनामार्फत व्यक्त गर्ने अवसरसमेत प्रदान गर्दै आएको छ। त्यसैले तीज केवल धार्मिक व्रतको पर्व नभई नेपाली समाजको सांस्कृतिक जीवन, महिला सहभागिता र पारिवारिक सम्बन्धसँग जोडिएको महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा लिइन्छ।
हरितालिका तीजको अवसरमा देश तथा विदेशमा रहेका नेपाली महिलाहरूले एकअर्कामा शुभकामना आदानप्रदान गर्दै सुख, शान्ति, स्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गरिरहेका छन्।
